Category: तत्त्वज्ञान (Philosophy)
-
प्रभू श्रीरामांची मर्यादा विरुद्ध भगवान श्रीकृष्णांचा विवेक !
आजच्या जगाला अधिक गरज कशाची—रामाच्या मर्यादेची की कृष्णाच्या विवेकाची? रामायण–महाभारतातील प्रसंगांच्या आधारे कर्तव्य, नीती आणि अन्यायाच्या प्रतिकाराचा वेध घेणारे विचारमंथन. चारित्र्य रामासारखे आणि कृती कृष्णासारखी असावी का? या कलियुगाच्या बुद्धिबळात, राम नियम आहेत आणि कृष्ण चाल.
-
माणसाचा खरा धर्म कोणता?
माणूस जन्मतः कोणत्याही पंथाचे लेबल घेऊन येत नाही; तो प्रथम मानव म्हणून जन्मतो. धर्म आणि पंथ यांतील फरक, धार्मिक विविधता, सत्य, करुणा, न्याय आणि संविधानिक मूल्यांचा वेध घेणारा मानवतावादी लेख.
-
धर्मांच्या कथा, समान प्रतीके आणि मानवतेचा सामायिक धागा
धर्म वेगवेगळे, कथा निरनिराळ्या आणि श्रद्धांची प्रतीके भिन्न असली, तरी मानवी संस्कृतीच्या प्रवासात अनेक धार्मिक परंपरांमध्ये आश्चर्यकारक साम्य आढळते. या साम्यांचा ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि तुलनात्मक धर्मचिंतनाच्या दृष्टिकोनातून वेध घेत, सत्य, करुणा, सहअस्तित्व आणि मानवतेच्या सार्वत्रिक मूल्यांचा शोध घेणारा एक विवेकनिष्ठ विचारलेख. कारण धर्माच्या सीमा वेगळ्या असल्या, तरी माणुसकीचा मूलभूत धागा एकच आहे — वसुधैव कुटुम्बकम्!
-
रक्ताला जात नसते : भारताच्या डीएनएमध्ये दडलेला स्थलांतर, संमिश्रता आणि समतेचा इतिहास!
भारतीयांचे पूर्वज नेमके कोण? AASI, इराणी-संबंधित आणि Steppe ancestry, सिंधू संस्कृती व जातीय अंतर्विवाहाच्या पुराव्यांतून ‘आर्य विरुद्ध मूलनिवासी’ कथनाची वैज्ञानिक आणि तत्त्वचिंतनात्मक चिकित्सा.
-
हिंदू धर्मातील धर्मग्रंथ, धर्मसंस्था आणि धर्मनिर्णय
हिंदू धर्माचे एकच संविधान किंवा एकमेव सर्वोच्च धर्माधिकारी नाही. धर्मसिंधु, निर्णयसिंधु व गरुडपुराण यांचे खरे स्वरूप काय आहे आणि आचार्य, मठ, पीठ, आखाडे, धर्मसंसद व विद्वत्परंपरा धर्मनिर्णयात कोणती भूमिका बजावतात, याचा हा संदर्भाधारित चिकित्सक वेध आहे.
-
लाहोर, कसूर, लव-कुश आणि पाकिस्तान
लवाने लाहोर आणि कुशाने कसूर वसविले होते का? पाकिस्तानातील जनतेला प्रभू श्रीरामांचे थेट वंशज म्हणता येईल का? आख्यायिका, इतिहास, वंशावळशास्त्र, आनुवंशशास्त्र आणि सामायिक सांस्कृतिक वारशाचा हा विवेकपूर्ण व मानवतावादी वेध.
-
भगवान श्रीकृष्णांना स्वतःच्याचपुत्राचा वध का करावा लागला?
जाम्बवतीच्या पुत्राचे नाव ‘साम्ब’ होते. परंतु भगवान श्रीकृष्णाने त्याचा स्वतःच्या हाताने वध केला, हा लोकप्रिय दावा महाभारताच्या स्पष्ट उल्लेखाशी जुळत नाही. साम्बच्या मृत्यू मागील ग्रंथ कथा, यादवकुळाचा आत्मसंहार आणि काळ, कर्म व धर्म यांचे गूढ नाते उलगडणारा हा चिकित्सक लेख.
-
सत्याच्या विजयाचा महायज्ञ
आदि शंकराचार्य, मंडन मिश्र आणि उभय भारती यांचा प्रसिद्ध शास्त्रार्थ हा कर्म व ज्ञानाच्या संघर्षापलीकडे जाऊन सत्यनिष्ठा, स्त्रीविद्वत्ता, अनुभव आणि बौद्धिक नम्रतेचा विलक्षण संदेश देतो.
-
अद्वैतवेदान्त : अस्तित्वाच्या अखंड एकत्वाचा आत्मबोध
अद्वैत वेदान्तातील ब्रह्म, आत्मा, माया आणि मोक्ष या मूलभूत संकल्पनांचा वेध घेत अस्तित्वाच्या अखंड एकत्वाचा शोध घेणारे तत्त्वचिंतन. आद्य शंकराचार्यांनी प्रतिपादित केलेल्या अद्वैतदर्शनाच्या ज्ञानमार्गातून ‘मी’, विश्व आणि परमसत्य यांच्यातील अभेदाचे सूक्ष्म विवेचन.
-
चार्वाक : भारतीय विचारविश्वातील निर्भय विवेकाचा आवाज !
“ईश्वर, आत्मा, परलोक आणि कर्मकांड यांना प्रश्न विचारत प्रत्यक्ष अनुभव, तर्क आणि विवेकाला प्राधान्य देणारी चार्वाक–लोकायत परंपरा भारतीय तत्त्वज्ञानातील एक निर्भय वैचारिक प्रवाह आहे. या प्राचीन विचारपरंपरेचा उगम, तत्त्वज्ञान आणि भारतीय विचारविश्वातील तिचे महत्त्व यांचा चिकित्सक वेध घेणारा हा लेख.”